Nếu mỗi ngày, 23 triệu giáo viên, học sinh trên toàn quốc không dùng bóng đèn dây tóc nóng sáng 60W, mà là đèn compact 11W cho 4 giờ học tập, soạn bài, thì có thể tiết kiệm trên 4,5 triệu kWh, tức là hơn cả số điện năng mà ngành điện đang điều động từ Nam ra Bắc.

Đó chỉ là một trong nhiều ví dụ về khả năng tiết kiệm điện được các nhà khoa học và quản lý đưa ra tại buổi toạ đàm mở rộng sáng 27/5 của Hội chiếu sáng đô thị Việt Nam.

Theo thông báo mới nhất từ ông Nguyễn Tấn Lộc, Trưởng ban kinh doanh điện nông thôn của Tổng công ty điện lực Việt Nam, lượng điện nhập khẩu (khoảng 70MW) chỉ đủ cho vài tỉnh miền núi phía Bắc. Nghĩa là tình hình thiếu điện vẫn tiếp tục nghiêm trọng trong những ngày tới.

Ngay cả khi có lũ về hồ Hoà Bình, thì cũng không có gì đảm bảo các năm sắp tới thời tiết sẽ thuận lợi hơn, trong khi thuỷ điện là một ngành quá phụ thuộc vào thiên nhiên. Nguồn than ở nước ta không dồi dào, và việc đốt than để sản xuất điện cũng gây ô nhiễm nghiêm trọng. Do vậy, các chuyên gia tại đều nhất trí rằng về lâu dài cần tính đến các giải pháp tiết kiệm điện.

Ông Lộc cho biết, qua khảo sát tại 12 tỉnh, nhiều nơi đã hưởng ứng chương trình tiết kiệm điện, chẳng hạn có thị xã cắt gần hết các hệ thống đèn đường, hoặc thậm chí tháo bớt bóng đèn để chỉ vừa đủ sáng. Ở một số nơi, các đơn vị nhà nước đã mở rèm cửa, sử dụng ánh sáng tự nhiên vào ban ngày thay vì dùng đèn. Tại Hà Nội, ông Phạm Viết Tiến, Giám đốc Công ty chiếu sáng và thiết bị đô thị Hà Nội cho biết, trong những ngày qua, đơn vị đã điều chỉnh giờ đóng cắt hệ thống chiếu sáng công cộng từ 18 đến 23h, cắt giảm 1/3 hệ thống chiếu sáng công cộng trong khoảng 23h đến 5h sáng, giảm 50% hệ thống đèn trang trí... Sơ bộ tính toán, nhờ các biện pháp trên mỗi ngày công ty có thể tiết kiệm được từ 15.000 đến 20.000 kWh.

Tuy nhiên, cắt giảm cơ học theo cách trên chỉ là giải pháp tình thế. Cần hướng đến sử dụng thiết bị tốn ít điện năng. Về vấn đề này, ông Lộc đề nghị nên học tập kinh nghiệm của các nước tiên tiến, khuyến khích người dân dùng bình nước nóng chạy bằng năng lượng mặt trời thay vì chạy điện, và sử dụng điều hoà nhiệt độ tiết kiệm điện, vì đây là hai loại thiết bị hao tổn điện năng rất lớn (một máy điều hoà bình thường có công suất 1,1 kW, tương đương với 100 bóng đèn compact 11 W hoặc 18 chiếc quạt cây công suất 60W). Ngoài ra, cần có chính sách giá để khuyến khích các hộ dùng nhiều điện chuyển sang sử dụng vào giờ thấp điểm.

Một hướng dễ thấy nhất là tiết kiệm điện chiếu sáng. Ông Vũ Minh Mão, Chủ tịch Hội chiếu sáng đô thị Việt Nam, cho biết sản lượng điện năng sử dụng cho chiếu sáng nói chung chiếm khoảng 27% tổng năng lượng điện quốc gia. Đặc biệt điện chiếu sáng sinh hoạt lại được sử dụng nhiều nhất vào các giờ cao điểm, chiếm tới 75% phụ tải điện chiếu sáng trong ngày. Vì vậy, việc tiết kiệm điệm sinh hoạt và chiếu sáng đô thị, bao gồm cả chiếu sáng ngoài trời của các cơ quan, công sở, các hộ gia đình, nhà hàng, khách sạn.... có ý nghĩa quan trọng.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Khải, Giám đốc Trung tâm Tư vấn đèn tiết kiệm điện năng, cho biết từ tháng 9/1995, Thái Lan đã không sản xuất và nhập khẩu bóng đèn ống huỳnh quang "béo" T10, có đường kính 32mm, tiêu thụ 40 W và chấn lưu sắt từ tiêu hao nhiều điện năng - 12 W. Tất cả các bóng hiện nay họ sử dụng đều là loại T8 có đường kính 26 mm, tiêu thụ điện là 36/32 W và chấn lưu tốn 3 W.

Theo ước tính, Việt Nam hiện có khoảng 80 triệu đèn ống huỳnh quang T10 - 40W và chấn lưu sắt từ 12 W. Nếu như thay toàn bộ bằng loại bóng T8, sẽ giảm công suất tiêu thụ tổng cộng là 1.040.000 kW. Và nếu thay 50 triệu bóng đèn dây tóc nóng sáng 60W hiện nay bằng loại bóng đèn compact 11W (có độ sáng tương đương), thì sẽ tiết kiệm 2.450.000 kW.

Số điện năng tiết kiệm được từ việc sử dụng hai loại bóng đèn trên là 3.490.000 kW, lớn hơn cả công suất tiêu thụ tại miền Bắc hiện nay là 2.500.000 kW. Nói khác đi, nếu thay các bóng đèn hiện nay bằng những loại đèn tiết kiệm điện năng, thì dù tất cả các nhà máy điện ở miền Bắc ngừng hoạt động, chỉ dùng của các nhà máy ở trong miền Nam chúng ta cũng không thiếu điện.

Ông Khải cũng cho biết, nhiều người e ngại rằng việc thay mới hệ thống chiếu sáng sẽ gây tốn kém rất lớn. Song thực tế, loại đèn 40W hiện nay có tuổi thọ rất thấp, do đó việc phải mua mới thường xuyên xét về lâu dài còn gây tốn kém hơn. Các kỹ sư của Công ty Dệt may Hà Nội  đã tính toán, nếu thay toàn bộ hệ thống chiếu sáng mới cho một nhà máy nhỏ của công ty (khoảng gần 900 chiếc đèn) thì mỗi năm tiết kiệm được 20 triệu đồng, và chỉ sau 7 tháng là trả được đầu tư ban đầu. Nếu chỉ thay bóng đèn mới 40 W bằng loại 36 W thì mỗi năm cũng đã tiết kiệm được gần 2 triệu đồng.

Để khuyến khích tiết kiệm điện, theo ông Khải, nhà nước cần có những biện pháp mạnh tay hơn như: bắt buộc các đơn vị nhà nước sử dụng các loại đèn tiết kiệm điện; hỗ trợ các nhà sản xuất, các nhà khoa học nghiên cứu những sản phẩm có hiệu suất sử dụng cao; khi duyệt các hồ sơ xây dựng, không duyệt các hệ thống chiếu sáng chưa hợp lý; dùng bóng đèn tiết kiệm điện cho hệ thống chiếu sáng ngõ xóm, công viên... Ông Khải dẫn chứng trong Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam 259:2001, mục đường bộ, có ghi độ rọi sáng đường ngõ là 12 lux. Trong khi đó, tiêu chuẩn của thế giới với đường ngõ chỉ là 0,5 lux. Còn tại Pháp, đường 3 làn xe cũng chỉ có độ rọi sáng đạt 10 lux mà thôi. Như vậy, tiêu chuẩn của nước ta còn quá "lãng phí".

Dự kiến trung tuần tháng 7, Hội chiếu sáng đô thị Việt Nam sẽ tổ chức hội thảo quốc gia về vấn đề tiết kiệm điện năng.