Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Công nghệ điện mặt trời (Solarlab) - Viện Vật lý TP.HCM và nhóm nghiên cứu đã cho ra đời mô hình điện mặt trời nối lưới tại VN; điều đặc biệt đây là công trình "made in VN" 100%. Ông Trịnh Quang Dũng cho biết, nếu nói về công nghệ điện mặt trời, VN đã làm chủ được cách đây khoảng 15 năm từ một công trình nghiên cứu cấp Nhà nước do Solarlab thực hiện. Các sản phẩm điện mặt trời từ những nghiên cứu đầu tiên này đã được lắp đặt tại Đồng Tháp và một số nơi, đến nay vẫn hoạt động bình thường.

Nhờ có nhà máy sản xuất pin mặt trời đầu tiên của VN ra đời tại Cụm công nghiệp Đức Hòa Hạ (Long An), giá pin mặt trời đã giảm đáng kể.

Công nghệ "made in VN"

* Được biết mới đây ông và nhóm nghiên cứu đã ứng dụng thành công công nghệ điện mặt trời nối lưới "made in VN" 100%. Ông có thể cho biết về tính năng và ích lợi của công nghệ này?

- Ông Trịnh Quang Dũng: Trên thế giới hiện nay đang có công nghệ điện mặt trời nối lưới cho các tòa nhà, viết tắt là BIPV (Building Integrated Photovoltaic), còn công nghệ của chúng tôi là công nghệ điện mặt trời nối lưới thông minh SIPV (Smart Integrated Photovoltaic). Công nghệ của chúng tôi có thể dùng cho tòa nhà, cho tàu hải quân, cho bất cứ công trình gì cũng được. Cái hay của công nghệ SIPV là nó giải quyết được những vướng mắc mà công nghệ BIPV không thể làm được tại VN. Bởi vì, chỉ có ở các nước không bị cúp điện thì mới dùng công nghệ BIPV. Còn tại VN, nếu dùng công nghệ BIPV, khi lưới điện bị cúp, tòa nhà đó sẽ bị mất điện luôn, kể cả điện mặt trời.

Thực chất, công nghệ SIPV là công nghệ BIPV một chiều. Khi luật pháp VN cho phép điện mặt trời nối lưới và EVN đảm bảo không còn cắt điện nữa, "van một chiều" của SIPV sẽ được vô hiệu hóa và công nghệ SIPV lập tức trở thành công nghệ BIPV để hòa bán điện vào lưới quốc gia.

Với ý tưởng này, điện mặt trời nối lưới một chiều được triển khai mà không cần xin phép EVN hay bất cứ một cơ quan nào khác. Công nghệ SIPV ưu tiên dùng điện mặt trời, chỉ khi điện mặt trời không đủ, mới cần sự trợ giúp từ điện lưới quốc gia (thiếu bao nhiêu cấp bấy nhiêu, không thiếu không cấp). Ý nghĩa khác của công nghệ là khả năng hỗ trợ phụ tải cho điện lưới quốc gia và hỗ trợ người tiêu dùng có thể mua điện của EVN vào giờ thấp điểm với giá rẻ. Tất cả các chức năng của hệ thống đều được bộ điều khiển thông minh số hóa và điều hành không cần đến sự can thiệp của con người. Buổi sáng khi mặt trời lên, hệ thống chuyển sang chế độ dùng điện mặt trời và ngắt điện từ EVN. Khi có sự cố đường dây của EVN, lập tức hệ thống chuyển sang dùng mạng điện mặt trời dự phòng từ dàn ắc-quy. Từ 10 giờ đêm, hệ thống điều khiển thông minh ra lệnh cho bộ sạc lưới mua điện giá rẻ của EVN. Khi điện sản xuất từ dàn pin mặt trời dư không dùng hết, phần điện dư thừa lập tức được đưa về dự trữ vào hệ thống tồn trữ năng lượng của tòa nhà.

Công nghệ này đã nghiên cứu từ bao giờ, thưa ông?

- Từ khoảng năm 2005 và chính thức đưa vào thử nghiệm từ năm 2008. Đến nay, đã có 3 công trình tại VN sử dụng công nghệ SIPV, đầu tiên là tại ngôi nhà tôi ở hiện nay, công suất 2 kWp (ở Q.Tân Bình, TP.HCM); kế đến là tại tòa nhà của Tập đoàn Tuấn Ân công suất 12,6 kWp (Q.Bình Tân, TP.HCM) và tháng 5.2010 vừa qua đã được lắp đặt tại Bệnh viện Tam Kỳ (Quảng Nam), công suất 3 kWp. Hiện nay, chúng tôi đang có hợp đồng thiết kế một công trình điện mặt trời có công suất đến 50 kWp tại Bình Dương, và đây sẽ là tòa nhà điện mặt trời lớn nhất ở phía Nam và thứ nhì tại VN, sau Trung tâm Hội nghị quốc gia tại Hà Nội (154 kWp). Tuy nhiên, hệ thống điện mặt trời Trung tâm Hội nghị quốc gia sử dụng thiết bị công nghệ CHLB Đức.

Với công nghệ SIPV, VN đã ghi danh là quốc gia thứ 6 ở châu Á làm chủ được công nghệ điện mặt trời nối lưới (5 quốc gia và vùng lãnh thổ gồm: Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan).

Giá thành giảm

* Công nghệ này có giúp giảm giá thành đầu tư điện mặt trời không, thưa ông?

- Sẽ giảm được 30% giá thành.

* Ông có ý tưởng về mái nhà điện mặt trời tại TP.HCM?

- Không phải cho TP.HCM mà là cho quốc gia, là một dự án điện mặt trời siêu công suất, khoảng 250 MWp, bằng phân nửa công suất của Nhà máy thủy điện Trị An. Dự án sẽ nhắm tới phát triển điện mặt trời ở vùng nông thôn, khoảng 10.000 mái nhà điện mặt trời, 10.000 trụ đèn chiếu sáng công cộng sử dụng điện mặt trời...

* Ý tưởng hay nhưng kinh phí như thế nào, thưa ông?

- Kinh phí khoảng hơn 1 tỉ USD. Hơn 1 tỉ USD đối với một dự án lớn của quốc gia là điều dễ dàng. Nếu chúng ta làm dự án này, dự kiến lộ trình đầu tư đến năm 2025 mới xong. Và nếu như đến năm 2025 xong dự án thì tổng công suất điện mặt trời của VN cũng chỉ bằng phân nửa của Thái Lan. Kế hoạch của Thái Lan đến năm 2025 là 500 MWp. Nếu chúng ta làm được dự án này, danh tiếng của VN và trình độ công nghệ của VN sẽ khác.

* Có ý kiến đề xuất các tòa nhà công sở nên đi đầu sử dụng điện mặt trời. Ông nghĩ thế nào?

- Nhiều nước trên thế giới đã làm như thế. Đây là chuyện ích lợi của xã hội, trong đó cái lợi lớn nhất là về môi trường, do vậy, Nhà nước phải đi đầu trong việc này chứ. Ở Đức hiện có 300.000 mái nhà điện mặt trời. Tòa nhà Quốc hội Đức phủ một bên là hệ thống điện mặt trời, công suất 1 MWp. Các nước trên thế giới đều có chính sách rất rõ ràng về phát triển điện từ năng lượng tái tạo. Tôi đơn cử như nước Đức và Tây Ban Nha, các công ty điện lực phải mua lại điện từ năng lượng tái tạo, với giá cao gấp từ 2-2,5 lần giá điện bình thường, hợp đồng mua điện phải ký từ 15-20 năm.

* Xin cám ơn ông.